XE MỲ CHÚ HƯNG PHỐ XƯA QUẢNG TRỊ

 

ngã tư Quang Trung Trần H Đạo có xe mỳ chú Hưng bên góc phải hình 

 

     Bánh mì có gì lạ không mà kể hè? Thế mà lạ quá, do đi đâu người viết cũng không thấy nơi nào có hình ảnh các em bé bán bánh mì giống ở thành phố QT năm xưa. Ngày đó các em bán mỳ ban đêm thường mang bên vai bao mì nóng mới ra lò bán quanh thành phố. Cách cột bao mì của mấy em chỉ có ở Quảng Trị thôi. Bao đựng, các em lấy từ vải bao bột mì, các lò mì dùng xong cho không.  Số bán dạo ban đêm cũng là mối mua cho mấy lò mì thành phố. 

 

Thật ra chỉ lúc đêm về mới có tiếng rao bánh mì nóng của các em. Dĩ nhiên là mì không. Người viết còn nhớ  thời đó một ổ mì không như thế giá  2 đồng. Bất hạnh cho các em nhỏ này, rao bán như vậy bao lâu mới hết bao mì? Bờ vai một lớp tuổi thơ Quảng Trị ngày đó do cảnh nhà cực khổ phải lam lũ như thế để giúp gia đình, cha mẹ...

 

Sau ngày vào nam, người mình cũng thấy chợ đò có bán mì không. Nhưng khác với QT,  trong nam, không có cái cảnh các em nhỏ đi bán rao bánh mì ban đêm giống QT. Người ta bỏ mì không trong các cần xé lớn bán dạo hai bên phố. Lên xe đò, có các em nhỏ bán mì Sài Gòn bỏ sẵn trong bao ny- lon dài. Xe mì xá -xíu, mì thịt nguội, ba tê gì cũng có. So ra xe mỳ QT và Huế nhỏ hơn xe mì xíu trong nam.

Tại sao ta gọi là bánh mì nóng? Bánh mì không nóng thì ai mua. Nhưng thưa bạn đọc, cách gọi như vậy cốt để  phân biệt với mì xíu từng để sẵn trong xe đẩy của các chú bán mì xíu như đã giới thiệu trong đoạn trên.

 

Lò thường ra thêm một giã mỳ lúc trời vừa chạng vạng tối để phân phối cho các em bé bán mỳ không rao vào ban đêm. Vài chục ổ bánh mì nóng giòn, loại 2 đồng được các em bỏ vào trong hai lớp bao đựng bột mỳ màu trắng, Lấy mỳ nóng vừa ra lò này xong, các em vội mang một bên vai, vừa cất bước đi nhanh vừa rao khắp các con đường ngoại ô thành phố. Tôi còn nhớ như in rằng không bao giờ thấy các em bé bán mỳ này mặc quần dài, chỉ những chiếc quần đùi và đi chân đất. Lại một điều nữa, nghề rao mỳ nóng ban đêm chỉ có các em trai thôi.

 

Lấy hàng xong, là các em tản mác khắp các hướng , càng đi xa trung tâm thành phố càng tốt. Những nơi này người ta đang chờ các ổ mì nóng các em đem tới. Khách đàng hoàng thì họ lựa nhanh cho các em. Khách khó tính thì lôi ra bỏ lại, nắn bóp coi ổ nào giòn hơn , làm nhàu nhèo các ổ mỳ của em thật tội nghiệp !
Đi được một khoảng ngắn , em lại rao lên "mỳ nóng ồ..."
Tiếng rao lan dần qua các phường quanh thành phố về khuya. 

XE MÌ XÍU CHÚ HƯNG

mũi tên đỏ chỉ xe mì thứ hai ngõ vô chợ 

 

 Ổ mì xíu vào lúc này tại QT không có bỏ rau , dưa leo , đồ chua giống trong Sài Gòn, hay vào thời này. Mì xíu Quảng Trị đơn giản, chỉ quan trọng là thịt xíu kho "thấm tháp" và nước xíu thật ngon để chan vào giữa như người viết miêu tả tiếp sau.

Khoảng mười giờ đêm thì rạp xi nê Đại chúng đã tan khách. Khách ra về tỏa ra đủ mọi ngả đường. Phần tôi thì hay thả bộ men theo con đường Lê thái Tổ lên đến phố, rồi từ đó tôi sẽ theo con đường chính Trần hưng Đạo xuôi về quá Trại Tuyển Mộ NN, gặp đường Lê V Duyệt rồi về nhà.

 

Giờ này quanh chợ tỉnh cửa sắt trước những cửa tiệm đều đã đóng kín mít, quanh mấy góc phố chỉ còn thấy mấy chiếc xe ‘mì xiu’ thôi. Nhắc đến tiếng ‘mì xíu’, hồi đó tôi hay thắc mắc: phải chăng tiếng này phát xuất từ tiếng Tàu là bánh mỳ ‘xà xíu’ hay ‘xíu mại’ gì đó rồi người QT mình đơn giản đi gọi là ‘ xíu’ cho gọn chăng? Tôi hay ghé mấy xe  này mỗi khi đi xem phim trên phố về. Trên con đường  khuya, đúng lúc đói bụng tôi vừa đi  vừa gặm ổ bánh mì nóng giòn, thơm phức ngon làm sao.

Người viết để ý, mấy chiếc xe bán mì ban đêm hiếm khi ra tận mấy xóm ngoại ô xa khu chợ Tỉnh.  Mấy chú bán kiểu này chỉ loay hoay quanh phố thôi. Nếu không lầm, vào mấy năm đó, quanh chợ tỉnh chỉ có hai lò bánh mì khá lớn, đó là lò Đắc lập gấn nhà máy điện và lò Vạn Hoa gần miếu Ông Voi thuộc đường Quang Trung sát chợ. Sau này còn có thêm một lò và lò kem gần trường Trung học Nguyễn Hoàng đó là  lò kem Thanh Long của thầy Lê hữu Thăng, lò mì ngọt Liên Thịnh.  Chiếc xe mì xíu trông gọn nhẹ  hơn chiếc xe bán phở. Ba bánh xe làm bằng bánh xe đạp. Phía trong thùng xe chú không đựng củi, chỉ một ít than nho nhỏ, lúc nào cũng có sẵn vài ba ổ mì nóng sẵn. Phía trên thùng xe có chắn 3 mặt kính hẳn hoi, trong đó có những lớp bánh mỳ sắp ngay ngắn màu vàng hươm. Tầng trên chú có chưng một ít phó-mát (fromage) khá đắt tiền của Pháp như “La Vache Qui Rit” tức là Con Bò Cười  hay một tảng phó- mát hình khối tam giác màu vàng giá rẻ hơn một ít. Hinh như khách ăn đa số chỉ ưa hương vị mì xíu do tay chú kho. Tác giả bài này cũng thế, rất thích loại xíu của chú. Nói là mì xíu, thật ra không mang chút hơi hám gì của xíu Tàu mà hoàn toàn Việt Nam hay nói chính xác là hoàn toàn Quảng Trị. Trông mớ xíu của chú Hưng kho từ thịt heo, lẫn một ít chả cắt mỏng, ngoài ra không có thêm thứ gì cầu kỳ cả. Lạ thay, khi chú bỏ thứ xíu này vào trong ổ mì nóng giòn, tôi nhận ra thứ hương vị này phải là rất riêng, thấm thía, đậm đà hơn bánh mì thịt nguội trong nam. Mì thịt nguội trong nam tuy có vị béo, chua ngọt đầy đủ nhưng thiếu chút đậm đà của ổ mì xíu QT. Thật khó cho người viết diễn tả nói sao cho bạn đọc thông cảm đây.. Đó là những lúc tôi có đủ tiền. Đi xem phim về hết tiền, năm thì mười họa mới có vài đồng để mua ổ mì không.  Thương chú Hưng quá, Chú không hẹp hòi chi, xẻ ổ mì nóng, chú chan thêm cho một chút nước xíu kho nữa là xong.

 Một điều lạ, chiếc  xe mì về đêm không bao giờ nghe chú cất tiếng rao. Chú Hưng lần lượt đẩy xe qua từng góc phố chờ khách. Có người lại chỉ bán cố định một chỗ về đêm. Thỉnh thoảng chú khơi lại lò than trong thùng xe, ngước mắt nhìn năm ba người bộ hành qua lại như mời mọc, đón chào. 

Chú Hưng là người gốc đâu trong Huế trôi giạt ra thành phố Quảng Trị cùng với anh Lô người thợ làm cho Lò Mì Vạn Hoa tại Phường Đệ Nhất. Người viết có đề cập trong bài "Phường Đệ Nhất". Đêm về chú về tá túc tại lò Vạn Hoa cùng số thợ làm ở đó. Người chú xem chừng kham khổ, dáng ốm nước da ngăm đen. Chú không đi lính tráng gì, cũng luống tuổi rồi. Không vợ con chú một mình với xe mì xíu, quanh quất chợ Tỉnh một thời. Kể chuyện xưa, do sau vụ Mậu Thân nhà người viết có lên làm ăn tại chợ Tỉnh. Lại ở với nhà người dì ruột trong xóm lò Vạn Hoa lại nhớ một chuyện rất tội cho Chú. Chú bán mì ngon đáo để thế. Từ cụ già bà lão, cho đến các em học sinh thành phố ai cũng thích thế nhưng thế nhân 'độc miệng' có lần họ đồn chú "bị cùi nên mài vàng mà uống" người ta "thêm mắm thêm muối" người viết ở xóm Chú tức gần lò Vạn Hoa đâu có thấy gì đâu? Thật là chuyện đời. Chỉ trách là cái trí nhớ của người viết nhớ dai nên có thì viết lên đây cho đầy trang giấy hay mua vui độc giả đó mà!

sau lưng chú cảnh sát, ta đi dấu Hồng Thập Tự tới quá chiếc xe jeep quẹo trái vô hẻm Lò Mì Vạn Hoa. Bên phải có một gốc cây gần người đi bộ là Miệu Hai Ông Voi thuộc phường Đệ Nhất nơi này có trường cho các em nhỏ do thầy Nguyễn Hữu Sinh có dạy. Ngã Tư có tiệm Tân Mỹ  bên kia có cột điện là Tiệm Sách TÙng Sơn 

Phố càng khuya càng vắng khách dần. Thật lâu mới có một chiếc xe  nhà binh đi tuần chạy qua hay một chiếc honda đi đâu, lái vội về nhà. Có lúc chú yên lặng đứng nghe tiếng đại bác từ hướng Gio linh, Đông hà vọng về. Hình như trên mặt chú Hưng như thoáng một nỗi buồn xa vắng nào đó.

Rồi chiến tranh tràn vô thành phố, trận chiến khốc liệt Mùa Hè Đỏ Lửa 1972 đẩy người dân Quảng Trị và người Thành Phố tan tác ra đi để lại một quê hương tan nát cùng phố xưa chỉ còn là một đống gạch điêu tàn. Quê hương đã thực sự mất. Có một ngày người chiến binh xưa trong thân phận một người tù binh có qua thị trấn Đông Hà sau ngày "thay ngôi đổi chủ" từng đau lòng khi nhìn ra những người phố cũ về Đông Hà làm ăn trong mấy cái quán nghèo xiêu vẹo hay mấy xe mì không với những ổ mì 'co quắp cong queo' của một thời thiếu đói. Bao nhiêu cửa tiệm san sát phố xưa? Hình ảnh thân quen của những người phố cũ...Chú Hưng mì xíu, ông Tàu bánh bò, Ông Phương kẹo kéo, O Huê bán kem, ông Két bún xáo về đêm, quán chè bún thịt nướng bờ sông ...họ không còn gặp lại. Người tù binh chợt thở dài đau lòng và chua xót cho quê hương buồn thương trong hoàn cảnh "vật đổi sao dời"./.

Đinh trọng Phúc

edit và tái đăng 13/11/2025 San Jose USA