HƯƠNG CẢI NGÀY XƯA

HOA cải đã nở rồi báo mùa đông đang đến

Anh xa bờ xa bến bến em đợi người ơi

Hoa cải vàng buông rơi trôi theo dòng sông nắng

Người ơi răng xa vắng, trời buồn trở gió đông...

(Bến Sông Mùa Hoa Cải -Nhạc Xuân Hòa)

 Đông về, tết sắp tới. Xa quê tết đến chẳng có ý nghĩa, vô vị làm sao. Tháng qua , năm hết, sắp thêm môt tuổi đến nơi. Xưa, tết là những rộn ràng, lo toan, tất bật, soạn sành...

 Dù hai vai sắp gánh thêm môt tuổi, nhưng đó là sự đợi chờ ý nghĩa, háo hức không nhạt nhẽo, thờ ơ cùng buồn bã như lứa tuổi về già. Thời gian thật ngắn cho đời người. Nếu chúng ta ai đã đến một thời điểm để hoài cố, ngoái lui nhằm tưởng nhớ những gì còn vương đọng lại trong ký ức- chuyện đã qua thì càng thấm thía rằng đời người như điển tích xưa, chỉ là "bóng câu vụt qua song cửa...". 

Người viết hi vọng quý độc giả cùng đồng ý nghĩ mỗi lúc đông về giáp tết. Ngoài trau dồi cho mấy món mứt trái trong số thức ăn, người Quảng Trị ai mà chẳng  biết hay lơ là với những bó cải cay.

     Tôi nhớ làm sao những gánh cải, hoa vàng vừa he hé nụ.  Cải cay chất cao lên tận đầu gióng thấy đầy các ngõ vào chợ. Năm nào càng lạnh cải càng tốt, càng xanh. Những chiếc áo tơi, những gánh cải theo đòn gánh vẫy nhịp. Cải từ hướng Sải gánh lên, cải bên Nhan Biều theo đò ngang đưa qua chợ Tỉnh.

    Mưa phùn vào độ tháng chạp, lúc mấy o, mấy chị  vừa gánh cải vào chợ, quần xắn cao.  Cái tơi không che đủ người, có người vừa núp bên vách tường ảnh quán Lido đợi khách. Mùi gừng tuơi đang cắt cho khách mua về lo tết. Bên kia, tiếng máy cắt cẩm lệ xành xạch. Nón lá nhấp nhô, khách mang áo mưa đi chơ. Những cái du du che hàng rau trái...những cửa sắt khép hờ , chờ nắng lên dọn thêm hàng. Hình ảnh và âm thanh cái chợ QT trong tháng chạp là thế, không rộn-ràng ,inh- ỏi còi xe .

          cay như hoa cải có ngồng

  Bạn đọc sẽ thắc mắc: cải nơi nào chẳng có,  ngay tại đất Mỹ đây cũng có vậy. Nhưng thưa bạn đọc, theo người viết, thứ cải cay Quảng Trị  có thứ hương vị 'rất riêng'. Người ta nói "cay như cây cải có ngồng" mà ngồng cải Quảng Trị rất khác, khi ăn hương cay xông tận hóc mũi! Nếu ai đó không ghiền ăn hay mê dưa cải thì không thể chịu được thứ hương cay của cải Quảng Trị được?

 Mỗi kỳ thu hoạch cây cải bắt đầu chớm bông. Mấy cái ngồng bắt đầu vươn he hé bông vàng là người mình bắt đầu thu hoạch. Quê hương bước vào tháng Chạp rồi, tiết trời bắt đầu lạnh đó là lúc thiên hạ mua sắm những thứ cho lúc cận tết. Lạ làm sao? lúc đi chợ chẳng ai quên mua nhiều bó cải cay như thế về làm dưa cả.

  Hầu hết mọi nhà đều không thể thiếu món dưa cải chua vào ba ngày tết. Giữa năm có cực chi nhưng đến ngày tết nhà nào cũng có nhiều loại thịt... nào nồi giò heo hầm măng khô, nào thịt heo kho trứng, nào thịt quay, thịt heo đông cô và nhiều nhiều nữa, kể không hết thịt thà trong mấy ngày tết. Lúc này, dưa cải cay mới là món mọi người trong nhà ai cũng cần khi ăn kẹp với miếng thịt kho cho "đỡ ớn". Chuyện đỡ ớn là năm ba ngày tết, ưu tiên dư dả câu chuyện "thịt mỡ dưa hành"  thôi. Ngày thường, giới bình dân trời đông tháng giá người viết còn nhớ mùi vị dĩa dưa cải cay với nước chấm dân dã nhất đó là món nước ruốc nhà quê mà thôi.

  Từ cung cách ẩm thực bình dân của người QT nói riêng hay dân miền trung nói chung,  chúng ta thấy cái phong vị,  nhu cầu ăn uống dân mình nó dung dị và chừng mực đến chừng nào. Như khi ta chấm miếng  miếng thịt vịt , phải có vị cay của gừng , hay khi chúng ta ăn cái trứng lộn phải kèm rau răm vậy. Ba ngày Tết dư thừa những thứ béo- bùi do mỡ và thịt, người Quảng trị lấy vị chua, cay nồng trong vắt cải vàng huơm thì thât là hợp khẩu vị và vừa ý.

                                         ***  

        
 Tôi lại nhớ đến con cá trê nho nhỏ dính cần câu cặm năm nào. Chỉ con cá nhỏ, mẹ tôi đem nướng thơm phức, xong "xắm" nước mắm gừng. Bên dĩa dưa môn chua vàng, hai thứ nó hòa hợp và kích thích cái vị giác đến "chảy cả nước miếng'! Nói và viết thì dễ, nhưng giờ đây tôi chỉ hình dung chứ khó tìm lại đươc. Ở đâu cũng có cải nhưng thứ cải cay Quảng Trị kể cả loại môn xưa chẳng hề có nơi nào giống được? Cũng như không ai về lại được ngày xưa, bao hình ảnh thân yêu vĩnh viễn ra đi chẳng còn tồn tại! 

  Kể lại chuyện xưa, dù chỉ là một món ăn thanh đạm nào chăng nữa nhưng nó đã là kỷ niệm ấm êm.  Bao huơng vị, hình ảnh từng gắn bó với người Quảng Trị nay vấn vương mãi trong lòng kẻ xa quê. Đó là một quê huơng mà người đi từ thời son trẻ nay vẫn còn ở tận góc trời xa thẳm.

Chợ tết Quảng Trị ngày xưa từng đón xuân với sắc vàng hoa cải. Một sắc màu cùng huơng vị khó quên, nay chỉ còn trong tâm khảm những người con xa xứ. Thời gian còn lại trước mắt như bức tường thành ngăn lối thế nhân. Nó trở thành cái "sân ga" cuối nẻo cho chúng ta ngoái lại phía sau. Quá khứ chẳng khác chi núi đồi trùng điệp, mịt mờ sương khói. Bao hình ảnh cũ thân thương, thăm thẳm trôi xa về nơi đó. Ngõ cũ xa vời mịt mùng kỷ niệm, nên mỗi độ tết về tôi  thẩn thờ ngồi nhớ hương xưa,/.

Đinh trọng Phúc ( edit và tái biên)

13/11/2025