Ðưa em về quê hương, hỏa châu vương mắt
đỏ
buồn đong đưa soi lối nhỏ không hồn, ôi
buồn sao ôi buồn sao …
(Nhạc Phạm Thế Mỹ / Đưa Em Về Quê Hương)
Khi con đường
mới từ Quảng Trị vô Huế hoàn thành có một thời gian thật ngắn chúng tôi thường
gọi là "Xa Lộ Đại Hàn". Thật ra cái tên "Đại Hàn" do ai đó
có thấy có một đơn vị Đại Hàn thực hiện công trình làm con đường đó rồi truyền
miệng với nhau chỉ trong một thời gian thoáng qua ban đầu. Tên đó không có ai
công nhận hay văn bản nào ghi chép nên sau này không ai gọi nữa và chẳng ai còn
nhớ. Đoạn đường mới, đầu tiên là con đường cho những chiếc honda mới
toanh của "các cô, các cậu" từ thành phố QT chiều chiều 'vù' ra; vừa
thử tốc độ xe lại vừa hóng mát.
Con đường đó tạm coi
từ múi bên bờ nam Cầu Ga cho đến giáp Cầu Mỹ Chánh. Như thế độ dài của con
đường mới có thể đến hai mươi cây số. Có ngờ đâu một vài năm sau, chính
trên con đường lại trở thành một đoạn đường đau khổ? Một đoạn đường hay
tiếng kêu đau thương mà ai là người dân Quảng Trị không bao giờ quên.
***
Chú tài xế vô số quẹo chiếc xe buýt
Renault cũ kỹ, lọc cọc một đoạn ngắn qua cây xăng Shell liền ngừng lại.
Cây xăng ngó qua cổng trường Nguyễn Hoàng.
-Mi đem tiền vô mua thêm hai chục lít cho
đầy mau Lép!
Thằng
Lép, tên đứa "ét" xe, dạ xong lo chạy lẹ vào trong. Cứ sau mỗi lít
xăng là cái chuông trong cái trụ xăng màu vàng chóe kêu cái "keng"
nghe khá vui tai. Lạ thật, người mình đi đâu cũng không bỏ đi cái tính bồn
chồn, vội vã, trong xe ai cũng nhấp nhổm mong xe chạy mau cho rồi
-Đợi tui với! đợi tui với!
Một
ông già đang đẩy chiếc xe đạp giàng, hối hả chạy lại. Cái dù đen của ông, bó
gọn đang móc tòn teng một bên cái 'ghi đông'. Chiếc xe hàng đổ xong
lít xăng cuối cùng.
-Xe vô Diên Sanh khôn rứa chú?
Thằng
Lép chỉ ngúc cái đầu thay vì trả lời Ông, miệng còn ngậm một đầu dây cột. Hắn
đang bận đóng cái nắp bình xăng:
-Ôn 'đợ' (đỡ) cho con một chút?
Thằng
lép giờ đã leo lên mui xe, hắn đứng hơi xoạc chân trên trần, khom hết người, cố
kéo chiếc xe đạp giàng của ông già lên. Cái bánh sau hơi đong đưa theo
bàn tay gầy gò, đầy những đốm da đồi mồi của ông. Thằng Lép ét xe Quảng trị
-Huế đã lâu nên đã quen tay, chỉ nửa phút hắn ngoáy sợi dây dừa lại thêm một
vòng buộc chặt chiếc xe đạp. Ông già cố sức dùng tay kéo thân mình lên,
một chân bỏ vào cái bàn đạp sau, đầu gối ông run run. Một anh học trò ngồi ghế
sau vội đứng dậy nhường chỗ cho ông. Mắt ông sáng lên, nét mừng rỡ:
-Rứa cháu cũng vô Diên Sanh à?
Giọng
ông khào khào, chòm râu bạc rung rinh theo tiếng nói.
-Dạ cháu vô nhà , tuần sau ra lại , cháu
học bên trường Nguyễn Hoàng đó ôn!
Vừa nói tay anh học trò chỉ qua chiếc cổng trường phía
tay trái.
Chiếc xe rồ máy chạy đi. Mới qua số hai thì chiếc xe
buýt đã quẹo trái vô đường Lê Huấn. Con đường này có cái tên mới sau trận
Hạ Lào. Quẹo hơi đổ dốc trước cổng Sân Vận Động rồi xuôi về một đổi qua
Lò gạch ngói Trương Kế thì tới Ngã Ba Long Hưng.
Lệ thường xe hàng nào cũng dừng ở đây " xin tài".
Xin tài có nghĩa là lấy giấy qua trạm khám xét trước khi vô Huế. Vô địa
giới Huế tức là Phò Trach có thể thêm một trạm nữa nhưng chuyện này không liên
quan đến chuyện kể hôm nay.
Tiếng khách lao xao nói chuyện trong chiếc xe chật cứng tuy
ai cũng mong xe đi mau. Hai hàng ghế trước dành cho khách đi thẳng tới Huế.
Dáng họ yên tâm, chẳng nôn nóng gì chuyện xuống xe. Có người đang nghiêng đầu
thiu thiu ngủ.
Hành khách ở băng ghế sau, họ sẽ xuống Cầu Dài, kẻ
xuống ngã ba về Diên Sanh ...lao xao nói chuyện. Đủ hạng người, từ cậu
học trò vô nhà, Ông lão thăm làng , o đi buôn...những cái xách , những cái bao
cát Mỹ đựng đầy đồ nhét dưới hai hàng ghế . Khách xuống giữa đường chịu khó níu
tay đứng sát với nhau, mùi mồ hôi, mùi thuốc cẩm lệ , mùi mắm ruốc cá khô... đủ
thứ bốc lên trong khí trời nóng nực.
Chú cảnh sát ra hiệu cho xe chạy. Tài xế liếc mắt nhìn bên
phải đường sợ chiếc xe nhà binh Mỹ nào chạy vụt qua thì 'bỏ mạng'. Chiếc xe như
run rẩy bò lên mép đường bắt đầu leo vào con đường mới.
Thật đúng với cái tên Xa Lộ!
Người Quảng
Trị nhất là những ai năng đi xe hàng, chú tài xế, thằng ét xe cho đến người
buôn thúng bán bưng, cậu học trò tạm trú ngoài tỉnh vào lại làng, ông lão thăm
làng hôm nay ... đều ngầm biết ơn mấy ông lính công binh Đại Hàn năm trước.
Họ lầm lì làm việc chăm chỉ mới có cái xa lộ thênh thang đổ nhựa "láng
o".
Chú
tài lắc lắc cần số vô sô' bốn-số năm. Số cuối, chiếc xe nghe 'ngọt' vô cùng.
Khác với mấy ông tài trong nam, vừa lái là 'vô' câu vọng cổ nghe “rất mùi”,
người Quảng Trị như chú tài hôm nay, nét mặt lúc nào cũng đượm vẻ lo lắng, suy
nghĩ. Dân mình cực khổ quá nên nét mặt người lớn ít ai thấy vui vẻ hồn nhiên
chăng? Mắt chăm chú nhìn hướng trước, chú năng sai bảo thằng Lép. Có khi
chú la mắng, gắt gỏng hắn nghe thật tội nghiệp?
-Ê Lép ra quay xe mau lên mi!
Đó là lệnh chú sai thằng Lép, hắn chạy lẹ ra
trước xe. Xong, hắn dùng cái tay quay bằng sắt , khom mình, nín thở
quay cho chiếc xe nổ máy. Nhưng hắn cẩn thận, chiếc xe vừa nổ
máy, hắn phải biết rút cái cần quay hình chữ Z ra ngay, nếu không,
nó sẽ 'đánh trả' lại 'què' cả tay?
-Ê Lép
đổ nước mi!
Thằng Lép liền dạ
lia lịa, vội xách cái bình chạy mau xuống vạt ruộng vừa cấy múc nước chêm vào
bình làm mát máy.
-Ơi Lép và…ê
Lép.. mau lên mi!?
Dáng hắn lom khom, nhanh nhảu cột hàng trên trần, lại
trèo xuống. Bổn phận phụ tài (ét xe) nên hắn biết phải rất cẩn thận để bảo vệ
cái mạng của mình. Vừa rồi, đồng nghiệp với hắn cũng nghề "ét xe" lại
bị tai nạn rơi từ trên trần xuống đường, chết oan uổng. "Sinh nghề tử
nghiệp" nhưng những đứa phụ tài như thằng Lép phần đông đều lanh lẹ nên
khó lòng mà 'rủi' như bạn hắn. Hắn thương thằng bạn cùng làng nhưng không vì
rứa mà sợ rồi phải bỏ nghề ? Bỏ nghề lấy chi ăn? còn nuôi mạ giúp bọ
dưới làng nữa? thằng Lép biết nghĩ như thế.
Công việc của Lép là 'ét xe" mà 'ét xe" (có thể gọi theo tiếng Pháp là aider –phụ
giúp sau 1975 gọi là lơ xe ) thì ít khi có dịp đứng trong thùng xe
ngoại trừ lúc xe ế khách. Một tay níu một tay hắn đập thình
thình vào thành xe để chú tài nghe mà dừng cho khách
xuống. Miệng hắn phải biết ra giá mỗi khi khách kỳ kèo:
-Vô Diên Sanh 15 đồng có đi khôn?
-Mười đồng thôi, răng mà
"mắt" rứa?!
-Thôi! mười hai đồng o
khôn(g) đi thì đợi xe sau mà đi!
Xe chạy một chút chi là đến ngã ba hơi quẹo phải là tiếp
tục xa Lộ Đại Hàn, chếch về bên trái là con đường Quốc Lộ cũ hướng vào Diên
Sanh năm trước. Nay đoạn này trở thành hoang phế do không còn xe chạy. Nhánh
đường giờ trông 'teo tóp', cỏ hai bên đường tiếp tục lấn sâu vào. Những
người ở Diên Sanh thì họ thương con đường cũ này. Họ nhớ đoạn qua Cầu Nhồng rồi
Cồn Dê trước khi xe leo lên con dốc tới Quận trên một dốc đồi, xe hơi đổ dốc
xuống xã Hải Thọ rồi đến Chợ Diên Sanh. Có con đường mới ít ai ghé chợ Diên
Sanh nữa ngoại trừ người ở đây.
Có đoạn đường mới này, tuy xe không còn qua Diên Sanh
nhưng tài xế hay khách sẽ không còn chịu đựng đoạn đường xấu từ ngã ba Long
Hưng vô Diên Sanh như đã nói trên. Sẽ không còn những mảng nhựa đường mỏng, lổ
đổ những hố lõm, trồi thụt, nay chỉ còn
để người dân Long Hưng phơi lúa hay khoai sắn cắt khô sau vụ mùa.
Múi đầu đoạn đường mới này sẽ giã từ mấy vạt dương liễu
xanh um hai thôn Đại Nại Long Hưng sẽ đi qua vài triền cát, đầy cây dứa dại,
những mồ mả hoang vu. Bên phải lác đác những rú càn thưa thớt. Vài lùm cây phía
phải con đường, nhìn lên hướng núi. Ít ai kêu xuống đoạn này; ngoại trừ ngã ba
Diên Sanh , vùng đất mới mở, một khu dân cư mới . Nơi này chiếc xe hàng phải
dừng cho cậu học trò và ông lão xuống. Họ phải đón xe lam về chợ Diên Sanh hay
có tiền thì đi xe ôm. Mấy chú xe ôm đang ngồi chờ vài ba người khách lác đác.
Mấy chú đợi mấy chiếc xe hàng dừng lại xem có ai không?
Mỗi lần xe dừng, thằng Lép phải trông đằng sau, hối
thúc xe xuống nhanh để chạy cho kịp. Cái luật bến xe Nguyễn Hoàng, luật của
Nghiệp Đoàn là xe tài sau mà bắt kịp xe tài trước thì về bến Nguyễn Hoàng Huế
sẽ bị ghi phạt. Đây là luật lệ nghiệp đoàn để tránh trình trạng xe đi trước ,
không chịu chạy, cứ sa đà, lo thu gom 'hết khách' xe sau- tức nhiên là 'cướp
cơm' xe khác, tức là tài kế đang đuổi tới. Nghĩ kỹ lại vừa công bằng, vừa bắt
tài xế phải lái nhanh, kịp thì giờ, không lề mề trễ nải cho khách đang ngồi
trong.
Đoạn
đường mới kéo dài đến tận cầu Mỹ Chánh. Hơn hai mươi cây số, người dân
Quảng trị một thời, có được cảm giác êm ái từ con đường nhựa đổ dày, rộng rãi.
Hình ảnh những đoàn "công voa" (convoy) quân đội chạy rầm rập,
nối dài mấy cây số theo con đường độc đạo . Những vệt khói trắng dài như bất
tận trên nền trời xanh, của những chiếc B52 . Một thời chiến tranh, những âm
thanh, hình ảnh như còn tồn đọng vơ vẩn trong đầu người Quảng Trị.
Có
những chiếc xe trong Huế ra, ngược chiều, chú tài đưa bàn tay ra làm dấu hiệu.
Có thể giới tài xế ra dấu cho nhau tin tức đoạn đường phía trước ? Khách hai
dãy ghế trước vẫn thiu thiu ngủ. Khách xuống nửa đường thì nơm nớp ngó ra canh
chừng…
Tiếng
bà chủ xe vang to ở trong:
-Ai xuống Mỹ chánh cho tiền xe
nghe?
Khách
sẽ trả tiền cho bà chủ xe những lúc gần đến. Lại một lần nữa, tiếng kỳ kèo trả
giá, ì xèo. Khách đi cằn nhằn, than mắc!
Khách
đi xe như cậu học trò ở trọ hay ông lão, hai người vừa xuống trước ở cái ngã ba
vắng vẻ rẽ về Diên Sanh. Những người buôn chuyến, có người xuống Diên
Sanh nhưng còn một ít sẽ xuống Mỹ Chánh. Mấy chiếc gióng móc tạm sau xe, đang
đong đưa. Vài cái 'đòn triêng' (đòn gánh) chuồi sâu dưới sàn xe, tha hồ cho
những bàn chân giẫm đạp. Chỉ có khách ngồi hai băng ghế trước, họ vô tận bến xe
Huế, yên lặng nhất. Người ngồi trước này đang 'ngủ gà ngủ gật', thỉnh
thoảng mới hé nhìn ra cho biết. Bao nhiêu thứ 'ổ gà, ổ vịt' từng làm
'đau xe' hay 'đau lòng' tài xế đã biến mất nhờ hai mươi cây số của xa lộ mới
toanh này. Mọi người, từ chú tài, thằng ét đến hành khách trên xe, ai
cũng thầm cảm ơn con đường mới. Một cảm giác 'tận hưởng' trên đoạn
đường chạy êm- niềm vui sướng hiếm hoi trên một ĐOẠN ĐƯỜNG QUÊ
HƯƠNG- Quảng Trị - Huế bao lâu nay gian nan nguy và nguy hiểm. Nhớ năm xưa
cả xe hàng chở học trò Quảng Trị vô Huế thi tú tài, ngang cây số Mười Bảy đoạn
đường rầy xe lửa cắt ngang bị trúng mìn du kích. Ôi bao học sinh chết oan thảm
thương, tan tành bao mộng đẹp cuộc đời. Giờ thì một đoạn đường có an ninh,
người trên xe thầm mong bình an như thế mãi.
Trời
nắng chang chang, chiếc Renault vẫn kiên trì 'rít' bánh trên mặt đường nhựa
đen, bóng loáng. Luồng gió nóng, cát bốc cao đằng xa, trên vài trảng đất hoang
vu, cằn cỗi.. Không khí lung linh trong mùa hè oi ả, đang thổi về những luồng
'gió lửa Hạ Lào". Trên hai hàng ghế trước, khách đi suốt Quảng Trị
-Huế, trong giấc ngủ chập chờn, họ mơ màng nghe tiếng lao xao của bến xe Huế:
-Mè
xửng đây chú?!
-Anh
ơi mua mè xửng khôn?!
Khách
ngồi hai hàng ghế đầu chợt choàng tỉnh. Họ lật đật xuống xe. Ngót sáu mươi cây
số, từ ngoài Quảng Trị vô, khách về Huế mơ màng nửa nghe nửa mất bao tiếng nói,
giọng người Quảng Trị. Suốt lộ trình thân quen đó, ắt hẳn có một đoạn đường gần
hai mươi cây số giúp chiếc xe hàng chạy êm. Sau giấc ngủ chập chờn, mệt
mõi, khách còn vấn vương chút gì trong tâm não mình, đó là tiếng nói Quảng Trị
cùng một cảm giác nôn nao nào đó gom lại cho khách về lại Huế một chuyến
hành trình khác lạ. Một chặng đường, tuy gần mà tưởng như xa do khách vừa
rời vùng "Hỏa Tuyến" để về lại chốn Cố Đô ./.
No comments:
Post a Comment