Hình ảnh triêng bún xáo Huế và bến xe An Cựu xa xưa
Bạn
đọc thân mến
Từ hình ảnh Chiếc
Xe Phở năm xưa dưới khung trời Quảng Trị
từng được tác giả nhắc lại trong nỗi nhớ dịu dàng thế mà da diết. Nay
lại được sự hưởng ứng từ đồng hương Quảng Trị và đồng môn Trường Trung Học
Nguyễn Hoàng.
Nào
cái tên "Phở Ông Ngẫu, Hột Vịt Lộn ô. BA ở Xóm Cột Điện 192.
BÁNH
ƯỚT BÁC ĐỘI, BÁNH TRÁNG NHÀ ANH HOÀNG Ý Cửa Tiền, còn có triêng Bún Bò Xáo Mụ
Đức xóm Heo…
Rồi bạn đọc, đồng môn còn góp thêm: Có cháo Bánh Canh vịt của THÍM HIA vợ thầy
Bồi xóm Heo, có ĐẬU Hũ nhả hai chị là THA, chị BA. Có Bánh Ướt nhà chi Nghệ em
gái anh Nguyễn Lam, nhà TỐNG THỊ HUÊ cũng có bánh ướt, - quán THIỆN TÍN có Bún,
Cháo lòng, cháo bò, tiết canh, món nhậu ...
Rồi
hình ảnh chiếc xe phở đó từng được một bác hàng ngày đẩy bán khắp thị xã, mấy
xóm ngoại ô. Có lẽ đây là chiếc xe phở độc nhất của thị xã QT. Chừ ai còn sành
ăn phở, vẫn còn nhớ cái mùi vị thơm ngon từ đĩa xí- quách vào buổi chiều tối
khi nồi súp của xe phở đã bán cạn.
Người khác lại nhắc thêm vài câu như:
-
"Ôn Vọi ni nhớ cái xe phở của ai hè?
-Còn
phở của ôn Vịt xóm mình là ôn gánh phở đi bán trên phố
-Tui ăn chừ vẫn còn nhớ mùi không nơi nào giống phở ôn Vịt
Nhớ luôn lát chả hơi tròn, mong mỏng cùng chút tiêu mịn rắc lên trên tô ..nước
phở nước trong veo.."
Còn
nhiều lắm nhắc không hết, nói chẳng vừa nhưng tựu trung qua nét ẩm thực từ
những gánh hàng rong đơn sơ hay vài ba cái quán bình dân khiêm nhường trong mấy
cái xóm nhỏ hay ngõ kiệt đìu hiu…lại đưa chúng ta những người CÒN LẠI cùng nhau
hoài niệm về khung trời kỷ niệm nay thực sự tiềm ẩn tận đáy lòng chẳng khác chi
là lớp trầm tích thời gian.
Nào
những mệ, những o hay chị ngày xưa, phần nhiều chắc hẳn đã nắm tay nhau đi
về trời miên viễn. Quá khứ còn lại trong ký ức chúng ta nay chỉ là một
khoảnh trời Quê Hương chìm dần trong cát bụi thời gian.
Chuyện
gần nhất khi ra nước ngoài người viết nhớ lại hình ảnh người anh rể bên vợ- anh
Lê hữu Bang (anh của Thầy Lê hữu Thăng). Một ngày anh từ Sacramento về San Jose
thăm gia đình tác giả. Vừa ăn tô bún xáo nấu theo kiểu Quảng Trị anh thật
"tâm đắc":
-Ăn bún bò QT phải cắn trái ớt thật cay,
vừa hít hà nước mắt nước mũi ròng ròng mới đúng GU ăn bún bò...
Thế
mà thời gian qua mau, anh đã ra đi do tuổi già sức yếu (11/2021) không còn cơ
hội mời anh ăn tô bún QT thêm lần nào nữa! Thật nhớ anh Bang.
Tác
giả hôm nay xin tiếp nối một bài viết miêu tả Triêng (gánh) Bún Xáo Mụ
Đức mà chị Thạnh vừa nhắc ở trên…
Thời nay khi nhìn lên màn hình TV có nhiều chương trình ẩm thực của thế giới
rất đặc sắc. Sự phong phú ẩm thực hiện tại có cả Việt Nam chúng ta. Nhưng nhìn
chung sự phong phú, đặc sắc này phần nhiều đều nhờ vào sự giàu có về vật thực,
thừa mứa phương tiện mọi mặt để hình thành nhiều món ăn độc đáo.
Ngày
xưa có những nét độc đáo ý vị của món ăn nhưng lại bị 'ép mình' vào trong vấn
đề nghèo, hạn hẹp phương tiện cũng như vật chất. Nhưng trong bao nét
mộc mạc ngày xưa lại toát lên tính khéo léo, nhẫn nại của bàn tay nội trợ của
người phụ nữ Việt Nam những người mẹ dấu yêu muôn thuở.
Triêng
bún xáo hay gánh bún xáo là hình ảnh quen thuộc cho khách ăn hàng vặt. Bữa
sáng, bữa chiều đều có triêng bún do các o gánh đi bán rong dọc mấy con phố hay
đầu thôn, cuối kiệt ngoại ô.
Người
Huế chắc ai cũng quen mắt hình ảnh triêng bún xáo. Người Quảng trị
cũng chẳng lạ lùng chi cái cảnh mấy o, mấy chị vừa chạy lúp xúp vừa rao:
-Ai bún bò?
Tiếng rao có khi bị mấy o rút bớt,
-Ai ...bún?
Nhưng chẳng hề chi, nghe tiếng o là khách ăn biết ngay rồi.
Khó
diễn tả cái động tác o gánh 'triêng' bún ra sao? cũng không phải chạy, nhưng đi
lại không phải đi? Thứ động tác hai chân o làm sao cho chiếc đòn gánh cong
cong, vẫy nhịp thật đều theo bước chân, vừa nhanh vừa nhẹ bớt sức nặng trên
vai. Có điều người viết muốn mô tả cho thật rõ ràng, o chẳng khi nào "trở
vai" khi gánh. O chỉ thuận một bên vai. Những lúc có khách là lúc gánh bún
được đặt xuống cho vai o được nghỉ, thế thôi. Có thể vai bên phải, o
đã chịu đựng lâu ngày nên thành thói quen.
Người viết không bao giờ thấy mấy o người Huế hay ngay cả Quảng Trị bận áo
cụt đi bán hàng. Gánh triêng bún ra đường, các o luôn bận áo dài.
Ngày xưa là vậy, đàn bà đi chợ, hay ra khỏi nhà là có cái áo dài; có cũ chi
cũng có cái áo dài. Những chiếc áo dài bạc màu, sờn rách theo năm tháng o
ruổi rong theo 'cơm gạo áo tiền' nuôi sống gia đình.
Hình tờ bạc 5$ thời Đệ Nhất Cộng Hòa
Nhớ làm sao những tô bún bình dân, đáy nhỏ miệng to ngày xưa đó. Khách ăn
hàng đủ hạng người. Người có tiền thì ăn tô 5 đồng, ai bình dân thì ăn tô 3
đồng; thậm chí con nít o cũng bán cho “chút chút” cái tô 2 đồng. Gánh bún xáo của o bán
đủ giá; o không hề than vãn và khách ăn chẳng ai 'nề hà' chi. O vẫn chiều
lòng khách.
Bàn tay o khéo léo, dịu dàng lại chi li, o múc theo tiền mua- hai, ba đồng nhiều nhất là năm đồng. Vài lát thịt bò pha gân, nhai sần sật. Hai ba miếng huyết, bún bò không thể thiếu huyết. Làn nước mỡ đỏ thẫm nằm trên, chưa và miếng bún vào miệng đã cảm nhận vị cay rồi. Tiền nào của đó. Biết vậy, giá nào cũng trân trọng tô bún từ tay o đưa cho. Một chút hành ngò rau răm cắt mịn, o bỏ thêm lên mặt, chính xác, vừa đủ, thế mà thiếu nó là biết ngay. Từ cọng bún, miếng thịt, tí huyết, chút nước màu trên mặt, trái ớt, (cho người ghiền cay), rắc chút tiêu và thứ rau răm cắt mịn là điều bắt buộc sau cùng.
Triêng
bún xáo, chiều chiều vẫn bốc mùi thơm quyến rũ. Chính đó là mùi thơm rất riêng
của nồi bún xáo. Mỗi lần o giở cái nắp nồi lên, từ cuối gió khách
chờ mua, biết được gánh bún o tới rồi.
Những
hạng thịt bò loại rẻ tiền, bạng hạng 'nhiều mỡ ít nạc' thế nhưng o chọn cho nồi
bún xáo. O chỉ ưa mua loại hai loại ba này thôi. Vừa có đồng lời, vừa hợp với
một thứ gọi là 'bún xáo'.
O
nói:
-
Thịt bạng nhạng', lẫn gân làm bún xáo mới ngon.
Thật
thế, thịt quá tốt, gọi là thượng hạng chỉ dành cho món bí -tết, tiệc tùng hạng
sang. Thịt loại tốt như thế chỉ dành cho bữa ăn thịnh soạn không có "chỗ
đứng" trong nghề bún xáo của các o.
Người
thưởng thức tô bún xáo sẽ chú ý đến chuyện phân biệt 'xáo bún' là gì? và
khi ta đã hoàn thành múc thứ xáo này lên tô bún thì nó nghiễm nhiên trở thành
"tô bún xáo". Nói như thế để giới rành ăn sẽ đòi hỏi rằng nước súp
phở hay những thứ khác không bao giờ thay thế để làm tô bún xáo được.
Đưa tô bún nho nhỏ, vừa tay, lên miệng, khách ăn sẽ ngửi được mùi thơm nước xáo đúng 'gu' do tay người miền trung nấu không lầm vào đâu được. Thoang thoảng mùi rau răm, tiêu và miếng bún nức mùi xáo vào miệng. Rồi người ăn sẽ cảm được lát thịt bò dai sần sật, giòn, bùi bùi, xen một lát huyết đậm đà, beo béo. Người thưởng thức, vừa nhai vừa cắn miếng ớt chìa vôi thơm, cay nồng xông lên tận hốc mũi.
Cảm giác đói, thèm thuồng càng tăng khi gánh bún của o còn mãi đàng xa, do o
đang bận khách. Chiều chiều ai cũng chờ, cũng trông gánh bún đi qua. Dọc phố,
các chị , các mệ cũng đợi triêng bún các o đi ngang. Có mấy o là có bữa sáng
tới rồi. Mùi bún xáo phố Huế hay phố Quảng nào cũng giống nhau. Khách ăn của
mấy o không bao giờ chê, chẳng bao giờ ngán mới lạ làm sao.
Có phải hương vị cùng hình ảnh gánh bún xáo mấy o mấy chị ngày xưa đã thấm đượm
vào phong cách ẩm thực của người trung bao đời nay? Người ta chẳng hề quan tâm,
chỉ một tâm lý vắng gánh bún xáo ngày đó thì nhớ, thèm đó thôi.
Một thời, hai chữ "kéo
ghế” chỉ đặc biệt dành cho ai có tiền đi vào tiệm ăn thành phố. Mấy triêng hàng ăn như gánh bún xáo thân quen chỉ dành khách bình dân, bà con lối xóm ngoại thành. Những mệ những o, với triêng hàng kẽo kẹt tháng ngày dọc theo mấy con hẻm hay men theo các con đường kiệt dẫn vào xóm nhỏ. Dù thời gian phôi pha mọi thứ nhưng hình ảnh những
gánh hàng rong, mấy triêng bún xáo dường như “bất tử” trong lòng
chúng ta phải thế không thưa bạn đọc?
Đinh trọng Phúc
tái biên 17/11/2025
San Jose USA
No comments:
Post a Comment